Γιατί χρειάστηκε η μεταρρύθμιση

Το προηγούμενο πλαίσιο, που είχε διαμορφωθεί στις αρχές της δεκαετίας του 2000, δεν μπορούσε πλέον να καλύψει επαρκώς προϊόντα όπως γραφικές διεπαφές χρήστη (GUIs), animations, ολογράμματα, εικονικά αντικείμενα στο metaverse ή ψηφιακά αρχεία που εκτυπώνονται σε τρεις διαστάσεις. Παράλληλα, οι διαφορετικές εθνικές πρακτικές των κρατών-μελών δημιουργούσαν κατακερματισμό και ανασφάλεια δικαίου.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του νέου πακέτου, επιδιώκει τρεις βασικούς στόχους: εκσυγχρονισμό, εναρμόνιση και απλούστευση. Η πρώτη φάση τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Μαΐου 2025, ενώ η δεύτερη φάση — που περιλαμβάνει τις πιο τεχνικές αλλά και πιο ουσιαστικές αλλαγές — ενεργοποιείται την 1η Ιουλίου 2026.

Νέα ορολογία και διευρυμένος ορισμός του «σχεδίου»

Ένα από τα πιο εμφανή στοιχεία της μεταρρύθμισης είναι η αλλαγή ορολογίας. Το γνωστό «Κοινοτικό Σχέδιο ή Υπόδειγμα» (Registered/Unregistered Community Design) αντικαθίσταται από το «Σχέδιο ή Υπόδειγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (Registered EU Design – REUD και Unregistered EU Design – UEUD). Παράλληλα, το EUIPO αναβαθμίζει το ρόλο του ως κεντρικός φορέας προστασίας στην ΕΕ.

Σημαντικότερη όμως είναι η διεύρυνση του ίδιου του ορισμού. Πλέον, ως «σχέδιο» μπορούν να προστατεύονται ρητά:

- κινούμενα στοιχεία (animations) και μεταβάσεις,

- γραφικές διεπαφές χρήστη και εικονικά αντικείμενα,

- ψηφιακά αρχεία σχεδιασμένα για 3D εκτύπωση,

- μη φυσικά («non-physical») προϊόντα που υπάρχουν μόνο σε ψηφιακό περιβάλλον.

Παράλληλα, καταργείται το όριο των επτά εικόνων ανά κατάθεση και επιτρέπονται νέα ψηφιακά formats αναπαράστασης (π.χ. βίντεο, 3D αρχεία), διευκολύνοντας ουσιαστικά την κατοχύρωση σύγχρονων προϊόντων.

Νέα δικαιώματα και νέοι περιορισμοί

Η μεταρρύθμιση επεκτείνει τα αποκλειστικά δικαιώματα του δικαιούχου ώστε να καλύπτουν ρητά τη δημιουργία, τη μεταφόρτωση και την κοινοποίηση ψηφιακών αρχείων που ενσωματώνουν προστατευόμενο σχέδιο. Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική προσθήκη ενόψει της εξάπλωσης του 3D printing και των ψηφιακών χώρων πώλησης.

Παράλληλα, εισάγεται ένα νέο σύμβολο — το κυκλωμένο γράμμα D (Ⓓ) — που μπορεί να χρησιμοποιείται για να επισημαίνει την ύπαρξη κατοχυρωμένου σχεδίου, αντίστοιχα με τα ® και ™ στα εμπορικά σήματα.

Από την άλλη πλευρά, η περίφημη «ρήτρα επισκευής» (repair clause) γίνεται πλέον μόνιμη και εναρμονισμένη σε όλα τα κράτη-μέλη: ανταλλακτικά εξαρτήματα σύνθετων προϊόντων (κυρίως στην αυτοκινητοβιομηχανία) μπορούν να αναπαράγονται από τρίτους όταν προορίζονται για επισκευή που αποκαθιστά την αρχική εμφάνιση του προϊόντος. Αυτό επηρεάζει τόσο τους κατασκευαστές OEM, όσο και την αγορά ανεξάρτητων ανταλλακτικών.

Τέλος, απλοποιούνται οι διαδικασίες κατάθεσης πολλαπλών σχεδίων: επιτρέπεται η ένταξη έως 50 σχεδίων σε μία αίτηση, χωρίς την υποχρέωση να ανήκουν στην ίδια κλάση Locarno — μια αλλαγή που μειώνει αισθητά το κόστος για επιχειρήσεις με ευρύ χαρτοφυλάκιο.

Πρακτικές συμβουλές για επιχειρήσεις και επαγγελματίες

Η νέα νομοθεσία προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες, αλλά απαιτεί και προληπτική προσαρμογή. Κάθε επιχείρηση που διαθέτει — ή σχεδιάζει να δημιουργήσει — οπτικά διακριτά προϊόντα θα πρέπει να αξιολογήσει εκ νέου τη στρατηγική προστασίας της.

Πρώτον, είναι η κατάλληλη στιγμή για έναν έλεγχο (audit) του υπάρχοντος χαρτοφυλακίου βιομηχανικών σχεδίων: ποια σχέδια προστατεύονται, σε ποιες αγορές, με ποια ισχύ και πότε λήγουν. Δεύτερον, οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε ψηφιακά προϊόντα, εφαρμογές, gaming ή metaverse θα πρέπει να εξετάσουν την κατοχύρωση GUIs, animations και εικονικών αντικειμένων, τα οποία πλέον προστατεύονται ρητά. Τρίτον, οι κατασκευαστές που διαθέτουν ψηφιακά CAD αρχεία ή που εμπορεύονται προϊόντα μέσω 3D printing πρέπει να επανεξετάσουν τους όρους χρήσης, τις άδειες και τους μηχανισμούς ελέγχου διανομής. Τέταρτον, οι εταιρείες ανταλλακτικών και after-market οφείλουν να επανεκτιμήσουν την έκθεσή τους στη ρήτρα επισκευής, καθώς το νέο πλαίσιο μπορεί να αλλάξει σημαντικά τις ισορροπίες σε κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και τα οικιακά είδη. Τέλος, αξίζει να αξιοποιηθεί η νέα δυνατότητα πολλαπλών αιτήσεων για μείωση κόστους και ταχύτερη κατάθεση ολόκληρων σειρών προϊόντων.

Μια ακόμη πρακτική παρατήρηση: τα κράτη-μέλη έχουν προθεσμία έως τις 9 Δεκεμβρίου 2027 για να ενσωματώσουν την Οδηγία 2024/2823 στο εθνικό τους δίκαιο. Αυτό σημαίνει ότι, σε εθνικό επίπεδο, θα προκύψουν επιπλέον αλλαγές που θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά — ιδίως όσον αφορά τα ελληνικά εθνικά σχέδια που κατατίθενται στον ΟΒΙ.

Συμπέρασμα

Η μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού δικαίου σχεδίων και υποδειγμάτων δεν είναι απλώς μια τεχνική αναμόρφωση: αποτελεί στρατηγική αναβάθμιση ενός θεσμού που για χρόνια υπολειπόταν των απαιτήσεων της σύγχρονης αγοράς. Με την έναρξη της δεύτερης φάσης την 1η Ιουλίου 2026, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αποκτούν ένα πιο ευέλικτο, πιο σύγχρονο και πιο φιλικό προς το ψηφιακό περιβάλλον σύστημα προστασίας.

Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, η συγκυρία είναι ιδανική για να επανεξετάσουν την IP στρατηγική τους και να διασφαλίσουν ότι η οπτική ταυτότητα και η καινοτομία τους προστατεύονται σωστά — όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή αγορά. Η έγκαιρη προετοιμασία αποτελεί, όπως πάντα στον χώρο της διανοητικής ιδιοκτησίας, το ισχυρότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Το γραφείο μας παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις του EU Design Reform Package και είναι στη διάθεσή σας για εξειδικευμένη συμβουλευτική σχετικά με την κατοχύρωση και την προστασία των σχεδίων και υποδειγμάτων σας στην Ευρώπη.