Τι λέει το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών

Το EPO έχει διευκρινίσει τη θέση του με σειρά αποφάσεων και ανακοινώσεων τα τελευταία χρόνια. Το βασικό σημείο είναι απλό: ο εφευρέτης πρέπει να είναι φυσικό πρόσωπο. Ένα σύστημα AI δεν μπορεί να αναφέρεται ως εφευρέτης σε ευρωπαϊκή αίτηση ευρεσιτεχνίας — αυτό επιβεβαιώθηκε σαφώς με αφορμή τις υποθέσεις DABUS, όπου αιτήσεις που κατέθεσαν AI ως εφευρέτη απορρίφθηκαν από το EPO και τα εθνικά δικαστήρια πολλών ευρωπαϊκών χωρών.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι εφευρέσεις που προκύπτουν με τη συνδρομή AI αποκλείονται από προστασία. Αντίθετα: εφόσον ένας ή περισσότεροι άνθρωποι έχουν συμβάλει με δημιουργική σκέψη, κατεύθυνση και κρίση στη διαδικασία εφεύρεσης, η χρήση AI ως εργαλείου δεν αναιρεί το δικαίωμα διπλώματος.

Το EPO εξέδωσε το 2024 ειδική μελέτη για τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στην ευρεσιτεχνία, η οποία αναγνωρίζει ότι ο αριθμός των αιτήσεων με αναφορά σε AI τεχνολογίες αυξάνεται δραματικά — ένα ξεκάθαρο σήμα της αλλαγής που συντελείται στην καινοτομία.

Ποιες εφευρέσεις προστατεύονται — και ποιες όχι

Η πιο πρακτική ερώτηση για μια επιχείρηση είναι: τι ακριβώς μπορούμε να κατοχυρώσουμε όταν χρησιμοποιούμε AI στην ανάπτυξη προϊόντων ή υπηρεσιών;

Μπορούν να προστατευτούν:

- Εφευρέσεις όπου άνθρωποι χρησιμοποίησαν AI ως εργαλείο ανάλυσης ή βελτιστοποίησης, αλλά έλαβαν οι ίδιοι τις δημιουργικές αποφάσεις,

- Νέοι αλγόριθμοι και μέθοδοι AI που επιλύουν τεχνικό πρόβλημα (πχ. νέα αρχιτεκτονική νευρωνικού δικτύου για ιατρική διάγνωση),

- Φυσικά προϊόντα ή διαδικασίες που ανακαλύφθηκαν με τη βοήθεια machine learning, εφόσον πληρούν τις τυπικές προϋποθέσεις (νεότητα, επινοητικό βήμα, βιομηχανική εφαρμογή).

Δεν μπορούν να προστατευτούν:

- «Εφευρέσεις» που ισχυρίζονται ότι προέκυψαν αυτόνομα από AI χωρίς ουσιαστική ανθρώπινη συμβολή,

- Καθαρά μαθηματικά μοντέλα ή αλγόριθμοι χωρίς τεχνικό χαρακτήρα,

- Αποτελέσματα AI που είναι απλή εφαρμογή γνωστών μεθόδων χωρίς καινοτομία.

Ο κίνδυνος που παραβλέπουν οι επιχειρήσεις: Τεκμηρίωση

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουν εταιρείες που χρησιμοποιούν AI στην R&D είναι η ανεπαρκής τεκμηρίωση της ανθρώπινης συνεισφοράς. Στο μέλλον — και ήδη σε κάποιες περιπτώσεις σήμερα — μια αμφισβήτηση ευρεσιτεχνίας μπορεί να στραφεί ακριβώς σε αυτό το σημείο: ποιος, και με ποιον τρόπο, συνέβαλε δημιουργικά στην εφεύρεση;

Αν δεν μπορείτε να αποδείξετε ότι οι άνθρωποι της ομάδας σας έκαναν επιλογές, έθεσαν κατευθύνσεις και αξιολόγησαν αποτελέσματα, το δίπλωμα που κατέχετε μπορεί να αμφισβητηθεί — ή να μην εκδοθεί καν.

Πρακτικές συμβουλές για επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν AI στην καινοτομία

Τεκμηριώστε τη διαδικασία ανάπτυξης. Κρατήστε αρχείο των αποφάσεων που έλαβαν οι άνθρωποι: ποιος επέλεξε τα δεδομένα εκπαίδευσης, ποιος όρισε τα κριτήρια αξιολόγησης, ποιος αποφάσισε τελικά ποια λύση είναι η καλύτερη.

Εντοπίστε έγκαιρα τι αξίζει να κατοχυρωθεί. Όχι κάθε αποτέλεσμα AI είναι κατοχυρώσιμο — αλλά κάποια είναι πολύτιμα. Ένας εξειδικευμένος σύμβουλος IP μπορεί να σας βοηθήσει να διακρίνετε τα δύο από νωρίς, πριν χαθεί χρόνος ή το δικαίωμα προτεραιότητας.

Προσέξτε τη δημοσίευση. Αν δημοσιεύσετε — ακόμα και σε blog, συνέδριο ή κοινωνικά μέσα — λεπτομέρειες για μια εφεύρεση πριν καταθέσετε αίτηση, χάνετε το δικαίωμα στην Ευρώπη. Η αρχή της απόλυτης νεότητας ισχύει αυστηρά στο ευρωπαϊκό σύστημα.

Σκεφτείτε τη στρατηγική IP συνολικά. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας δεν είναι το μόνο εργαλείο. Εμπορικό απόρρητο, πνευματικά δικαιώματα σε λογισμικό και εμπορικά σήματα μπορεί να προσφέρουν συμπληρωματική ή εναλλακτική προστασία για ό,τι σχετίζεται με AI.

Συμπέρασμα

Η εποχή της AI-υποβοηθούμενης εφεύρεσης έχει ήδη ξεκινήσει — και το νομικό πλαίσιο της Ευρώπης προσαρμόζεται, αν και όχι πάντα με τον ρυθμό που θα επιθυμούσαν οι επιχειρήσεις. Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η χρήση AI δεν αποκλείει την ευρεσιτεχνία, αλλά απαιτεί πιο προσεκτική στρατηγική και τεκμηρίωση από ποτέ.

Αν η εταιρεία σας χρησιμοποιεί AI στην ανάπτυξη προϊόντων ή υπηρεσιών και δεν έχετε ακόμα αξιολογήσει τι μπορεί να κατοχυρωθεί, τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή. Οι ανταγωνιστές σας πιθανότατα δεν περιμένουν.